مناطق پراكنش درايران

 در" ايزد خواست اصفهان "كوه كهرود، نواحى كوهستانى كرمان و زرند كرمان ، نوكواه و بلوچستان، كوه الوند ،اطراف اصفهان ، كهگيلويه ، دنا و اشترانكوه مي رويد(1)، (2) .

 زيستگاه

بومي آسيا مركزي ، ايران و روسيه شمالي است (5).

تركيبات شيميائي

از ساقه گياه به طور طبيعي شيره اي ترشح مي شود كه حاوي حدود ( 60 %تا 70%) گم ، اسانس (شامل فرولن و استات ليناليل) ،22% صمغ،  اسيد ساليسيليك آزاد، رزين و كومارين هاست . از ريشه گيا ه نيز در اثر تيغ زدن وشا خارج مي شود ولي مرغوبيت وشاي ترشح شده از ساقه را ندارد(5).

Drema aucheri

نام فارسي: بيلهر،اشق بلشر، بيلس، وشا ، كماي اسب.

 نام علمي گياه: Dorema aucheri

 خانواده گياه: Umbelifera(Apiaccae)

 مناطق پراكنش در ايران

كهگيلويه وبوير احمد، اصفهان، لرستان، همدان ، كوه الوند ، كرمانشاه، درود ، فارس ، سمنان ، دامغان(4).

 مناطق پراكنش در دنيا

شرق آسيا ، ايران تا افغانستان و پاكستان(4)

قسمت هاي مورد استفاده گياه

يقه گياه

برگ آن براي تعليف دام (4)

تركيبات شيميائي

اين گياه اولين گياه از خانواده چتريان مي باشد كه وجود تركيبات آلكالوئيدي در آ ن گزارش شد (در سال 1995 )

به احتمال زياد ماده مؤثره موجود در بيلهر سنوسيونين و مشتقات آن باشد (4).

مقدمه:

Dorema

 نام و وجه تسميه گياه

ارزش دارويي وشا از قديم الا يام مشخص شده و به آن اشاره شده است . نام عمومي گياه از معبد مشهوري در ليبي گرفته شده در محلي كه گياه جمع آوري شد (5)..

صمغ گياهى است كه به فارسى به آن اشه اشك و كندل مى گويند. عربى آن اشق معرب اشه مى باشد. فرنگيها به آن "گم امونياك " گويند و همچنين از گياه ديگرى كه در باد قيس به كماى اسب معروف است ، مى گيرند ولى معلوم نيست خواص آن ها يكى باشد. (1).

مصارف صنعتي

در فرانسه در كارخانجات توليد چسب و لوازم آرايشي بكار مي رود (5).

مشخصات گياه شناسي وشا(5)

 گياهي است چند ساله دائمي،پايا و مونوكار پيكبسيار بزرگ تا ارتفاع 3 متر رشد مي كند .(طول گياه 1تا 3 متر)

داراي ساقه ستبر و قوي-بن ساقه ضخيم و قطور- ساقه به ارتفاع ۲۵۰- ۱۸۰ سانتيمتر در ابتدا به رنگ كاهى سبزفام و سپس به رنگ قهوه اى فام

برگها مركب - داراى برگ هاى رشته اى طوقه اى فراوان- برگ هاى قاعده اى سه بار بريده، اولين قطعات داراى بريدگى هاى شانه اى به ندرت با بريدگى   هاى دوبارشانه اى

چتر هايي از گلهاي سفيد رنگ ،هرمافروديت، كوچك زرد رنگ متمايل به نارنجي،گل آذين چتري و بر روي شاخه هاي فرعي قرار مي گيرد.

ساقه اصلي گياه بند بند بوده و فواصل برگها حدود 15 تا20 سانتيمتر مي رسد.

ميوه گرد و پهن به رنگ مغز پسته اي كمرنگ با كناره هاي زرد- ميوه ها مستطيلى پهن  به رنگ قهوه ا ي ،بنفش،در ابتدا كرك آلود و سپس بدون كرك است.

ريشه ۴-۳ساله گياهان مذكور داراى مغز سفيدرنگ است.

در مجارى ترشحى ساقه و ريشه گياه، شيره اى شيرى رنگ جريان دارد كه فرآورده دارويى آن محسوب مى شود

گونه ammoniacum انحصارى ايران است

خواص مهم دارويي وفوايد جانبي(1)

 گياه در طب غربي و طب هندي بعنوان دارو مورداستفاده قرار مي گيرد .

 وشا تا بحال در فار ماكوپه انگليس بعنوان

يك گياه ضد اسپاسم

خلط آور

محرك سرفه همراه با خلط سفت منظور شده است .
 وشا همچنين گاهي بعنوان معرق و قاعده آور مصرف مي شود.

براى رفع حساسيت اثر قطعى دارد، و در صنعت داروسازى از وشافراورده هاى بسيارى جهت جلوگيرى و درمان حساسيت ، برنشيت مزمن ، تنگى نفس (آسم ) و امراض ‍ ريوى مى سازند كه در داروخانه ها به اسامى مختلف مشهور مى باشند.

براى رفع كهير دارويى مؤ ثرتر از وشانيست ، و از راه نوشيدن و شستشوى بدن هر دو مؤ ثر مى باشد

 . نوشيدن آن و خوردن آن كرم روده را مى كشد و رطوبت معده را از بين مى برد.

 خوردن آن با عسل جهت صرع (هيسترى ) و زهكشى رطوبات سينه نافع است .

خوردن وشا به مقدار كم بعد از داروهاى مسهل ، بر طرف كننده مضار آنها مى باشد .

وشا مسكن درد كمر و عرق النساء (سياتيك ) مى باشد.

ضماد آن با سركه مفاصل را نرم مى كند و كك و مك و آثار سياهى پوست را برطرف مى كند.

 اگر سر شما شوره مى زند آنرا با كمى حنا مخلوط كرده و به سر بماليد تا بر طرف شود.

 سرمه كردن صمغ وشا براى رفع رطوبت چشم و جوش پلك مفيد است.

. مرهم وشا جهت از بين بردن گوشت زيادى و روياندن گوشت تازه سودمند مى باشد.

 داراي طبيعت گرم وخشك ، پاك كننده عروق ، دفع كننده سنگهاي مجاري ادراري

خارج كننده جنين، دفع كننده كرمهاي دستگاه گوارش

. اثرات ضدميكروبى روغن فرار اين گياه تائيد شده است.

آثار سوء مصرف

زيادى آن براى معده و كليه ضرر دارد(1)

گونه هاي مرتبط

وشا از نظر داروئي

مشابه آنغوزه و باريجه است(5) .

قسمتهاي مورد استفاده گياه

گم _ رزين(5)

 روش بهره برداري

 جمع آوري صمغ در سالهاي پر باران و پراكنش مناسب در مناطقي كه از نظر اقتصادي مقرون به صرفه باشد صورت گرفته است . بهره برداري در چند نوبت از اواسط خرداد تا اوايل مرداد انجام مي گيرد،در صورتيكه بهره برداري در يك نو بت صورت گيرد دانه هاي وشاي ترشح شده از ساقه درشتر و مرغوبتر مي باشد. در آخرين نوبت برداشت در اواسط تابستان كه گياه تقريبا" خشك شده است صورت(5)

 مي پذيرد ،به اينصورت كه ساقه گياه رادر داخل كيسه بزرگي قرر داده و به شدت تكان مي دهند تا شيره باقيمانده بر روي ساقه و لابلاي بذر ها به صورت دانه هاي نخودي رنگ در داخل كيسه ريخته شود . صمغي كه از اين طريق بدست مي آيد مرغوبيت چنداني ندارد (5)

مشخصات گياه شناسي بيلهر(4)

گياهي بوته اي از خانواده چتريان مي باشد.

تا ارتفاع 2 متر نيز رشد مي نمايد .

برگ ها مركب دو بار شانه اي فرد

گل آذين چتر

ميوه كپسول و بذر فندقه مي باشد .

گل ها هرمافروديت و خود گشن مي باشد.

 شرايط رويشگاه

نتايج حاصله نشان مي دهد كه Dorema aucheri از ارتفاع 1600 تا 3400 متر از سطح دريا با ميانگين بارندگي 870 ميليمتر، درجه حرارت 8/14 درجه سانتي گراد و اقليم نيمه مرطوب تا مرطوب رويش دارد. اين گياه در همه شيبها گسترش دارد، ولي تراكم آنها در شيبهاي جنوبي و شرقي بيشتر است.بيشترين تراكم گونه دردامنه رويش 2300 تا 3000 متر از سطح دريا ست. اين گياه در اراضي كوههاي جنگلي مرتعي مرتفع متشكل از سنگهاي آهكي، سيلت و در خاكهاي كم عمق، نيمه عميق، گاهي عميق با بافت متوسط با مقدار زيادي سنگ و سنگريزه رويش دارد. EC اين خاكها بين 21/0 تا 5/0 ميلي موس بر سانتي متر متغير است. شروع رويش گونه از اواخر نيمه اول اسفندماه تا پايان فروردين ماه ادامه دارد(3).

ريشه گياه گسترش زيادي در جهات افقي و عمودي دارد. بطوريكه گاهي گسترش عمودي از 200 سانتيمتر و شعاع گسترش افقي از 150 سانتي متر تجاوز مي نمايد. اين گياه خوشخوراك نيست ولي با گياهان خوشخوراك مورد استفاده قرار ميگيرد(3).

- توصیه های فنی و ترویجی به بخش اجرا

 با توجه به اينكه اين گياه استفاده هاي غذايي و دارويي و صنعتي دارد و همچنين به لحاظ فرسايش خاك مهم و مؤثر است جهت تكثير و توسعه آن مي توان در ساير اراضي اقدام به كشت نمود و همچنين ميتوان در جهت احياء و اصلاح آن حفاظت بيشتري بعمل آورد(3)

خواص مهم دارويي و فوايد جانبي(4)

كاهش چربي خون

جلوگيري از بيماري ديابت

محافظت ازكبد

مؤثر براي استخوان درد

ضد اسپاسم

ضد نفخ

عرق آور و مدر

خلط آور

مرهم زخم

محرك قواي جنسي

مسكن

  آثار سوء مصرف(4)

سرطان زا

ناراحتي معده

اثر گذاري روي مغز

سرگيجه

احتمال ايجاد جنين ناقص

 گونه هاي همراه (4)

آب اندول Composite

 جاشير Prangos  ferulaceae

 دافنه Daphne  mucronata

 ارژن Amygdalus  orientalis

 نتيجه گيري:

با توجه به خواص مفيدي كه از اين گياه گفتيم ،بايد به فكر استفاده هر چه بيشتر از اين گياه دارويي

بيفتيم.اين دارو و داروهاي گياهي ديگر ممكن است به اندازه داروهاي شيميايي اثرات جانبي و مخرب

بر امعاء و احشاي بدن نداشته باشد.پس توليد روزافزون اين گياه در سطح وسيع و انبوه زمينه

صادرات را فراهم كرده منبع درآمدي براي كشور مي باشد.

البته بهره برداري مخرب از اين گياه باعث نابودي مراتع مي شود.باآزمايش بر روي قسمتهاي مختلف

اين گياه خواص جديدي قابل كشف و بهره برداري است.

 منابع

1-جزايري دكتر غياث الدين- زبان خوراكي ها (جلد سوم)

2 عليدوستي فرانك - بانك اطلاعات گياهان دارويي و اسانس دار

3-كاظمي سيد ابراهيم-طرح تحقيقاتي (مؤ سسه تحقيقات جنگل ها و مراتع)

4-مرادي عزت الله -مقاله كارشناسي ارشد مرتعداري -–دانشگاه صنعتي اصفهان)

www. google.com-5

 ‘گردآوري و تنظيم:فرشته عظيمي زواره(دانشجوي كارشناسي مرتع و آبخيزداري دانشگاه صنعتي اصفهان)

goldstar_iut@yahoo.com :آدرس اينترنتي  


 

نوشته شده توسط عاطفه شهبازی در چهارشنبه بیست و پنجم دی 1387 ساعت 12:46 موضوع موضوع: گياه داروييDOREMA (وشا) | لینک ثابت